Üst düzey dil becerileri, kelime dağarcığı ve cümle kurma gibi temel dil yapılarının ötesinde; çıkarım yapma, mecazi dil ve deyimleri anlama, bir olayı tutarlı bir anlatıya (hikayeye) dönüştürme ve okulda karşılaşılan soyut/akademik dili takip edebilme gibi daha karmaşık becerileri kapsar. Bu beceriler genellikle okul öncesi dönemin sonlarından itibaren belirginleşmeye başlar ve okul çağıyla birlikte giderek daha fazla önem kazanır; çünkü hem ders içeriklerini anlamak hem de akranlarla kurulan sosyal iletişimi sürdürmek büyük ölçüde bu becerilere dayanır.
Bu alan, konuşmaya başlama, kelime dağarcığı ya da cümle kurma gibi temel dil gelişimi basamaklarını beklenen şekilde tamamlamış olan; ancak okulda okuduğunu derinlemesine anlamada, bir metnin satır aralarını yorumlamada, mecazi ifadeleri kelimenin gerçek anlamıyla algılamada, bir olayı düzenli biçimde anlatmada ya da sınıf içi tartışmaları takip etmede güçlük yaşayan çocukları ve gençleri kapsayabilir. Bu tür güçlükler tek başına görülebileceği gibi, bazen dikkat, öğrenme ya da sosyal iletişimle ilgili farklı gelişimsel süreçlerle birlikte de karşımıza çıkabilir; her durum kendine özgüdür ve bu konuda en sağlıklı yol haritası bireysel bir değerlendirmeden geçer.
Bu alandaki çalışmalarda oyun ve doğal etkileşim temelli, aile katılımlı bir yaklaşım benimsenir. Hedef, çocuğun günlük yaşamda ve okulda karşılaştığı gerçek durumlara (bir hikaye kitabını anlatması, bir fıkrayı anlaması, bir ders metnini yorumlaması gibi) yakın etkinliklerle bu becerileri desteklemektir.
Bir Değerlendirme Ne Zaman Faydalı Olabilir?
Okuduğunu anlama sınavlarında ya da metin çalışmalarında, özellikle satır aralarında verilen anlamı yorumlamakta zorlanan çocuklar için destek faydalı olabilirDeyim, atasözü, şaka veya ironi gibi mecazi ifadeleri kelimenin gerçek/birebir anlamıyla yorumlama eğiliminde olan çocuklar için bu alan önemli olabilirYaşadığı ya da izlediği bir olayı başı, gelişmesi ve sonucu belli olacak şekilde düzenli bir anlatıya dönüştürmekte güçlük çeken çocuklar için destek düşünülebilirSınıf içi tartışmalarda, ders anlatımlarında ya da yaşına uygun soyut/akademik dili takip etmekte zorlanan öğrenciler için değerlendirme faydalı olabilirGünlük konuşması akıcı olduğu halde, akranlarıyla espri, ima ya da dolaylı anlatım içeren sohbetlerde geride kaldığını hisseden çocuklar için bu alan yol gösterici olabilirAilelerin En Çok Sorduğu Sorular
Çocuğum evde ve günlük konuşmalarda hiç sorun yaşamıyor ama okulda okuduğunu anlamakta zorlanıyor. Bu üst düzey dil becerileriyle mi ilgili olabilir?
Bu tür bir tablo, temel dil becerilerinin yerinde olduğu ama çıkarım yapma ya da metni yorumlama gibi daha üst düzey becerilerde güçlük yaşandığı durumlarda görülebilir. Kesin bir şey söylemek için bireysel bir değerlendirme yapmak en doğru yaklaşım olur; bu sayede çocuğunuzun hangi alanlarda desteğe ihtiyaç duyduğu netleşebilir.
Bu tür güçlükler otizm, dikkat eksikliği ya da özel öğrenme güçlüğü ile mi ilişkilidir?
Üst düzey dil becerilerinde güçlük tek başına da görülebilir, bazen de farklı gelişimsel süreçlerle birlikte ortaya çıkabilir. Her çocuğun profili farklıdır; bu nedenle bir değerlendirme sonrasında çocuğunuza özgü bir tablo ve destek planı oluşturmak daha sağlıklı olur.
Değerlendirme süreci nasıl işliyor, ailenin katılımı gerekiyor mu?
Değerlendirme seansları aile katılımıyla yapılır ve genellikle 40-60 dakika sürer. Bu süreçte çocuğun günlük yaşamdaki ve okuldaki dil kullanımına dair aileden bilgi alınır, gerekli gözlem ve etkinlikler yapılır. Terapi süreci başlarsa seanslar 40-45 dakika sürer, ödev ve video takibiyle aileye düzenli geribildirim sağlanır.
Evde ailenin bu becerileri desteklemek için yapabileceği bir şey var mı?
Hikaye kitapları üzerinden 'sence neden böyle oldu', 'sence şimdi ne yapacak' gibi çıkarım gerektiren sorular sormak, günlük olayları birlikte baştan sona anlatmaya teşvik etmek ve karşılaşılan deyim ya da mecazi ifadeleri birlikte konuşmak faydalı olabilir. Yine de her çocuğun ihtiyacı farklı olduğundan, bir değerlendirme sonrası önerilecek bireysel hedefler daha yol gösterici olacaktır.